Prof. Dr. M. Murat Yeşil
İstanbul Ticaret Üniversitesi – İletişim Fakültesi
ÖZET
İsrail’in Gazze’yi bombalamaya devam etmesi dünya kamuoyunda öfkeye yol açtı ve açlığı, hastalığı ve soykırımı önlemek için uluslararası eylem çağrısında bulundu. İsrail’e karşı gösteriler, geleneksel olarak İsrail’i destekleyen ülkeler de dahil olmak üzere dünya çapında gerçekleşiyor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da dahil olmak üzere birçok dünya lideri, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarının derhal durdurulması çağrısında bulundu.
İsrail Başbakanı Netanyahu ve hükümetine verilen destek, anketlerin güvenilirlikte önemli bir düşüş gösterdiğini gösteriyor. Netanyahu, CBS televizyonuna çıkarak her zamanki yas görüntüsünden farklı bir görüntü sergiledi ve sivil ölümlerinden Hamas’ı sorumlu tuttu.
Gazze’ye yönelik bombardımanda hastaneler, camiler, kiliseler ve UNRWA binaları vuruldu. İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, çatışmayı “insan hayvanlarla” savaşmak olarak nitelendirdi. İsrail ordusunun Hamas’ı söküp atma ve hedeflerine hızla ulaşma planı, büyük bir insani krizle sonuçlanan yavaş bir kara harekâtıyla başarısız oluyor gibi görünüyor. İsrail ordusu Hamas’a karşı etkisiz kaldı ve Mossad Hamas karargahını bulamadı.
Netanyahu, Gazze halkı arasında umutsuzluk ve panik yaratmayı amaçladı, ancak planladığı hedefe ulaşamadı. İsrail ordusunun gerçek niyetleri ve Netanyahu’nun Gazze’deki hedefleri hakkında sorular ortaya çıkıyor. Şimdi dünya Netanyahu’nun Gazze’deki durumdan nasıl kurtulacağını izliyor.
Anahtar Kelimeler: Gazze, Filistinliler, Netanyahu, İsrail bombardımanları, Soykırım
ABSTRACT
The continued bombing of Gaza by Israel has sparked outrage and calls for international action to prevent starvation, disease, and genocide. Demonstrations against Israel are taking place worldwide, including in countries traditionally supportive of Israel.
Many world leaders, including Turkish President Recep Tayyip Erdogan, have called for an immediate halt to Israeli attacks on Gaza. Support for Israeli Prime Minister Netanyahu and his government has collapsed, with polls showing a significant drop in credibility.
Netanyahu appeared on CBS television, presenting a different image than his usual mourning appearance, blaming Hamas for civilian deaths. Hospitals, mosques, churches, and UNRWA buildings have been hit in the bombardment of Gaza. Israeli Defense Minister Yoav Gallant described the conflict as fighting “human animals.”.
The Israeli army’s plan to uproot Hamas and achieve its goals quickly seems to be failing, with a slow ground incursion resulting in a massive humanitarian crisis. The Israeli army has proved ineffective against Hamas, and Mossad has been unable to locate Hamas headquarters.
Netanyahu aimed to induce despair and panic among the people of Gaza but failed to achieve his planned goal. Questions arise about the true intentions of the Israeli army and Netanyahu’s goals in Gaza. Now, the world is watching to see how Netanyahu extricates himself from the Gaza situation.
Keywords: Gaza, Palestinians, Netanyahu, Israel bombing, Genocide
Giriş
İsrail’in Gazze’yi yedi haftadır bombalamaya devam etmesi dünya kamuoyunda giderek artan tepkilere yolaçmaya başladı. Öyle ki, bu vahşete duyarsız kalan ülkelerde bile halk, artık İsrail ordusunun durdurulması gerektiğini söylemeye başladılar.
Avrupa’dan, Güney Amerika’ya ve Güneydoğu Asya’a kadar uzanan bir coğrafyada İsrail aleyhinde gösteriler yapılıyor. İsrail’in en önemli destekçisi olan ABD’de de bile eleştiriler ard arda gelmeye başladı. Common Dreams dergisi editörü Jessica Corbett, “Üst düzey İsrailli ve Amerikalı yetkililer, Gazze‘de ateşkes için artan küresel çağrıları reddediyor ancak, ABD Başkanı Joe Biden, İsrail’e verdiği “sarsılmaz destek” konusunda artan iç muhalefetle karşı karşıya kaldı (Corbett, 2023, Kasım 17).” yorumunu yapıyor.
Başta, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyp Erdoğan olmak üzere bir çok ülke lideri Gazze’de 50 günü geçen İsrail saldırılarının bir an önce durdurulmasını isteyen açıklamalarda bulunuyor. Bu bağlamda Aljazeera televizyon kanalınca yayınlanan bir araştırma da bu gelişmeyi doğrular niteliktedir: “İsrail’i saldırganlığını durdurmaya ve ateşkes yapmaya çağıran ülkelerin sayısı giderek artıyor. An itibarıyla bu listede olan ülkeler, “Belize, Brezilya, Cezayir, Endonezya, Fas, Güney Afrika, Irak, İran, İrlanda, Katar Kolombia, Kuveyt, Küba, Malezya, Norveç, Pakistan, Oman, Rusya, ve Suriye’dir (Aljazeera, 2023, October, 15)”.
Hamas tarafından öldürülen yahudiler için matem tuttuğunu gösterme amacıyla şimdiye kadar üzerinden hiç çıkarmadığı siyah matem gömleğiyle ekranlarda görünen Netanyahu, kendi seçmenlerine bile yaranamadı. CNN ve BBC televizyon kanallarında yayınlanan iki ayrı anket verileri bu görüşü doğrulamaktadır: “Tel Aviv Üniversitesi’nin İsrail medyası için yaptığı son anket sonuçları, İsraillilerin büyük çoğunluğunun Netanyahu’nun istifasını istediğini göstermesi Netanyahu ve hükümetine verilen desteğin çöktüğüne işaret ediyor (Kottasová & Koplewitz, 2023, Nov. 7)”. “İsrail’de yapılan son kamuoyu yoklamalarında Netanyahu’nun güvenilirlik derecesi yüzde 20’lere düştü (BBC-Turkce, 2023, Kasım 4)”. Netanyahu’nun dünya kamuoyundaki prestiji de aynı minvalde seyrediyor.
Araştırmanın amacı İsrail’in, Gazze’ye başlattığı askeri harekatın ilk günü olan 7 Ekim 2023 tarihinden, İsrail ile Hamas arasında karşılıklı esir değişiminin yapılabilmesi için çatışmalara ara verilmesi anlaşmasının başladığı tarih olan 24 Kasım 2023’e kadar geçen süre içinde, medyaya yaptığı açıklamalar üzerinden Netanyahu’nun karakter özelliklerini analiz etmektir. Bu analizin amacı da Gazze’nin yedi haftayı geçen bir sürede devamlı olarak bombalanması 14 binden fazla sivil Gazze halkının katledilmesi, 1.5 milyon kişinin evsiz, barksız, aç ve susuz bırakılmasının baş sorumlusu olan İsrail Başbakanı’nın bu iki aylık süre içinde yaptıklarını anlayabilmek ve bundan sonra yapabileceği eylemleri tahmin edebilmektir.
Mızrak, artık çuvala sığmıyor
Hem İsrail hem de dünya kamuoyundan gelen eleştirilerle köşeye sıkışan İsrail Başbakanı, CBS televizyonunda “kendisi için özel olarak ayarlandığı”izlenimini uyandıran bir programa davet ediliyor. Sırtındaki “öfke ve intikamı simgeleyen siyah matem gömleği” ni bir kenara atarak, “barış ve iyi niyeti çağrıştıran beyaz bir gömlekle” CBS televizyonunda boy gösteriyor. Netanyahu, üzüntülü bir yüz ifadesiyle, “Tek bir sivilin ölmesinin bile bir trajedi olduğunu, bütün çabalarına rağmen sivil kayıpların çoğalmasını engellemekte başarısız kaldıklarını itiraf ediyor ama sivil ölümlerinden Hamas’ı sorumlu tutuyor. Sivil halkın Gazze’yi terkederek güneye gitmeleri için uyardıklarını ancak Hamas’ın buna engel olduğu için bu ölümleri engelleyemediklerini ileri sürüyor (O’Donnell, 2023, Nov 16)”. Ancak bu açıklamayı yorumlayan diplomatik kaynaklar, Netanyahu’nun bu sözlerinin inandırıcı olmaktan uzak olduğu yorumunu yapıyorlar. Eskilerin tabiriyle, “Mızrak, artık çuvala sığmıyor”.
Netanyahu’nun, CBS Televizyonuna verdiği mülakat sırasında takındığı “üzüntülü yüz ifadesi”ni yorumlarken, İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant’ın, “Biz insan hayvanlarla savaşıyoruz ve buna göre hareket ediyoruz (Alter, 2023, October, 14).” şeklindeki açıklamasının da hatırda tutulması bu“üzüntülü yüz ifadesi”nin arka planının doğru analiz edilmesine, önemli bir katkı sağlayacaktır.
İsrail’in Sönen Umutları
Gazze’ye havadan ve karadan yoğun bir saldırı harekatı başlatan İsrail ordusunun, “kısa bir zaman içinde Hamas’ı Gazze şeridinden söküp atma planı” suya düşmüş görünüyor. The Week US dergisinde yayınlanan bir yorumda, “İsrail hükümeti, başlangıçta, Gazze şeridini yoğun bir hava bombardımanına tutup ve ardından da bir kara saldırısı başlatmaya çok hevesli görünüyordu. Ancak 14 binden fazla Filistinli katledilmesine yolaçan bu bu plan tüm dünyada dikkatleri üzerine çeken ve tutkuları alevlendiren devasa bir insani krizin ortaya çıkmasına neden oldu” şeklinde bir yorum yapılıyor (Schwartz, 2023, Nov. 17)”.
Netanyahu, asla ateşkes yapmayı kabul etmeceklerini ve hedeflerine ulaşmak için saldırılarını devam ettireceklerini, bunu da en az sivil kaybıyla gerçekleştireceklerini ileri sürüyor.
Ancak, nedense“Bir tek sivil kaybının bile bir trajedidir” diyen Netanyahu’nun bu sözlerine rağmen, televizyonlardan canlı olarak izlenen İsrail saldırıları hep sivil yerleşim alanlarını hedef alıyor.
“Sözler ile icraatlar arasındaki bu çelişki”nin nedenleri üzerinde düşünüldüğü takdirde akla şu soru geliyor:
- Netanyahu’nun amacı, 1,5 milyonu aşan sivil halkı evsiz barksız bırakarak, Filistin halkını güneyde belirleyecekleri dar bir alana hapsetmek, sonra da boşaltılan bu bölgeyi yeni yahudi yerleşimcilere tahsis etmek midir?
Araştırma Yöntemi
Bu çalışmada betimsel literatür taraması yöntemi kullanılmıştır. Aşağıda belirtilen araştırma döneminde, İsrail’in Gazze’ye yönelik askeri operasyonunun ilk günü olan 7 Ekim 2023’ten, İsrail ile Hamas arasında esir takasına ilişkin “çatışmalara ara verme” anlaşmasının yapıldığı tarih olan 24 Kasım 2023’e kadar bilim insanlarının mevcut tüm ilgili makaleleri, uluslararası medya organlarında yeralan yorumlar, röportajlar ve haberler incelendi ve analiz edildi.
Bulgular: İsrail Saldırılarının Kritik Sonuçları
Netanyahu’nun, “Hamas ile savaş”, dünya kamuoyunun, “Gazze’nin sivil halkına vahşet harekatı” olarak adlandırdığı İsrail ordusunun saldırıları üç önemli gerçeği ortaya çıkarıyor:
- İsrail ordusunun yedi haftadır devam eden Gazze saldırıları, çoğunluğu çocuk ve kadın olan 14 binden fazla savunmasız sivil halkın katledilmesi, 1.5 milyondan fazla insanın evsiz barksız bırakılması, Gazze’nin harabeye çevrilerek bir medeniyetin yokedilmesini kaydeden “bir utanç belgeseli” olarak tarihe geçiyor.
- Hamas’ı yoketmek amacıyla Gazze’ye saldıran İsrail ordusu, henüz Hamas’ın karargahını bile bulamadı, üstelik sayısı yüzü aşan tank ve farklı kategorideki çok sayıda silahının Hamas tarafından imha edilmesine engel olamadı ve sonuç olarak hiç de sanıldığı kadar güçlü bir ordu olmadığını ispat etti.
- Dünyanın en güçlü istihbarat örgütü olarak lanse edilen Mossad, yarım yüzyıldır takibettiği Hamas’ın genel karargahını ya da bağlı merkezlerini bulamadı. Ve böylece o da şişirilmiş bir balon olduğunu ve Gazze’de patladığını tüm dünyaya gösterdi..
İsrail ordusu ve Mossad’ın bu başarısızlıkları ile çılgına dönen Netanyahu, camileri, kiliseleri ve hastaneleri bombalatarak Gazze halkı üzerinde bir umutsuzluk ve panik havası uyandırmaya çalışıyor. Bu plana göre, çaresiz durumda kalacak olan Filistin halkı Hamas üzerinde yoğun bir baskı oluşturacak ve İsrail’in istediği şekilde bir anlaşma imzalamaya zorlayacaktı. Ancak, bu planın işe yaramadığı ortada.
“Çatışmalara Ara Verme” Anlaşması
İşte tam bu sırada ortaya çıkan “saldırılara ara verme” konusu Netanyahu ve generalleri tarafından kaçırılmaması gereken bir fırsat olarak görülüyor.
Netanyahu’nun “saldırılara dört gün ara verme” anlaşmasını kabul etme kararı, İsrail ve dünya kamuoyunun baskılarrını hafifletmek, bu arada da yeni saldırı planları için hazırlık yapmak amacıyla alınmış görünüyor. Netanyahu’nun, CBS Televizyonunda açıkça ifade ettiği gibi Gazze’de planladıkları hedefe ulaşmadan durma niyeti yok.
Durmayacak. Ancak, sekizinci haftasına girmek üzere olan bu saldırılar henüz İsrail’in beklentilerini karşılayacak bir sonuç vermiş değil. Hamas, hala yerinde duruyor ve İsrail ordusuna ağır kayıplar verdirmeye devam ediyor. Hamas, bu iddialarını, medya kuruluşlarına gönderdiği video görüntüleriyle kanıtlıyor.
Hamas, sözcülerinin yaptığı, “İsrail ordusuna hazırlamış olduğumuz asıl ağır darbe indirme operasyonuna henüz başlamadık” şeklindeki açıklamaları da Netanyahu ve generalleri için ayrı bir endişe kaynağı.
İsrail’in sınırsız bir öfke ve intikam hırsıyla girip, saplandığı Gazze bataklığından nasıl çıkacağı, sorusu belirsiz bir süreyle daha dünya kamuoyunu meşgul edecek gibi görünüyor.
Sonuç ve Değerlendirme
Sonuç olarak, Netanyahu’nun karakter analizi, öfke ve intikam duygusuyla hareket eden bir lideri ortaya koyuyor. Artan küresel öfkeye ve ateşkes çağrılarına rağmen Netanyahu, İsrail ordusunun Gazze’ye yönelik saldırılarını haklı çıkarmaya çalışıyor ve sivil kayıplardan Hamas’ı sorumlu tutuyor. Ancak gerçek şu ki, hastaneler, camiler ve okullar hedef alınırken masum siviller acı çekmeye devam ediyor.
İsrail ordusunun saldırıları, Hamas’ın kökünü kazıma hedefine ulaşamadı ve kendi gücüyle mukayese bile edilemeyecek kadar küçük bir örgütle başa çıkamadı. Bu, İsrail ordusunun ve Mossad’ın imajını zedeledi. Bu başarısızlıklar serisi İsrail Başbakanı’nın yeni çılgınlıklara yöneltir mi, bunu zaman gösterecek. Ancak, Gazze açmazına düşen Netanyahu’nun uzun zamandır sallantıda olan iktidarını sürdürebilmek uğruna daha neleri göze alabileceğine dair ipuçlarını Kimhi’nin yirmiki yıl önce yaptığı analizde okumak mümkün görünüyor:
“Benjamin Netanyahu, birçok egosantrik davranış modelini sergilemektedir. Kişisel başarısı ideolojiden daha önemlidir ve bunu acımasızca takip eder. Hedeflerine ulaşmak için meslektaşları dahil diğer insanları istismar etmekten çekinmez. Artık amacına hizmet etmeyen insanlarla ilişkisini kolayca keser. Netanyahu, politikayı güçlülerin hayatta kaldığı ve zayıfların yok olduğu bir orman olarak görür ve hedeflerine ulaşmak için her türlü yolu haklı çıkarır. Davranışları ve açıklamaları bu yaklaşımı yansıtmaktadır. Politikacılar, gazeteciler ve liderlerin tanıklıkları, onu güvenilmez olarak tasvir eder ve sık sık söz verip sözünden döndüğünü gösterir (Kimhi, 2001) ”.
Netanyahu’nun Gazze’de planladığı hedefe ulaşana kadar durmaya niyeti olmadığı aşikar, bu da devam eden insani krizle ilgili endişelere yol açıyor.
Dünya, Gazze’deki durumu izlerken, Netanyahu’nun kendisini bu öfke ve intikam bataklığından nasıl kurtaracağı konusunda belirsizlik var.
Uluslararası toplum, İsrail ordusunun eylemlerini kınamaya devam etmeli ve masum sivillerin güvenliğine ve refahına öncelik veren kalıcı bir ateşkes için bastırmalıdır. Filistin halkının çektiği acılar göz ardı edilemez ve çatışmaya adil ve barışçıl bir çözüm bulmak esastır.
Kaynakça:
Aljazeera. (2023, October, 15). Which countries have criticized Israeli attacks on Gaza? Aljazeera and Agencies.https://www.aljazeera.com/news/2023/10/15/which-countries-have-criticised-israeli-attacks-on-gaza
Alter, C. (2023, October, 14). How the Activist Left turned on Israel. TIME. https://time.com/6323730/hamas-attack-left-response/
BBC-Turkçe. (2023, Nov. 4). İsrail halkı Netanyahu’nun arkasında mı? https://www.bbc.com/turkce/articles/cq5pj8gl2xwo
Corbett, J. ( 2023, Nov. 17). ‘World Must Act’: Gaza Faces Starvation, Disease, and Genocide. Common Dreams. https://www.commondreams.org/news/conditions-in-gaza
Hall, R. & Woodward, A. (2023, Nov 18). The international community is ‘failing to prevent genocide’ in Gaza, UN experts warn. Independent. https://www.independent.co.uk/news/world/gaza-genocide-israel-un-hamas-b2449313.html
Kimhi, S. (2001). Benjamin Netanyahu: A psychological profile using behavior analysis. In Profiling Political Leaders: Cross-Cultural Studies of Personality and Behavior. Edited by Ofer Feldman and Linda O. Valenty Connecticut: Praeger, 2001, p. 149-164 Chapter 9
Kottasová, I. & Koplewitz, A. (2023, Nov. 7). The world is turning against Israel’s war in Gaza – and many Israelis don’t understand why. CNN. https://edition.cnn.com/2023/11/07/middleeast/israel-mood-gaza-war-intl-cmd/index.html
O’Donnell, N. (2023, Nov 16). Netanyahu said efforts to minimize civilian casualties failed and blamed Hamas. CBS Evening News with Norah O’Donnell
Schwartz, R. (2023, Nov. 17). Israel’s Gaza offensive is at a crossroads. What comes next? https://theweek.com/politics/israel-gaza-offensive-next
